Mimoza Erebara – një individualitet origjinal

Fatet e shkrimtarëve dhe të artistëve janë të ndryshëm, ashtu siç është edhe i ndryshëm edhe rrugëtimi i tyre. Pavarësisht se mund të jetojnë në të njëjtën epokë dhe në vija të përgjithshme mbajnë të njëjtin fat kolektiv mbi vete, sërish rrugëtimi individual mban ngjyrë të ndryshme e njërit prej dikujt tjetër, pavarësisht talentit, përkrahjes dhe famës.

Kjo m’u ndërmend tek sa si një vëzhgues i mprehtë i jetës shqiptare të këtij çerek shekulli dhe natyrisht si një lexues i vëmendshëm, teksa po kujtoja fatet e mjaft shkrimtarëve të njohur, më erdhi ndër mend Mimoza Erebara, një prej zërave më origjinal të letërsisë shqipe, e cila u shfaq bindshëm e tillë, prej vitit 1993 e këtej. Rrugëtimi i saj ka qenë shumë i luhatshëm, pak a shumë ngjashëm me të autorëve të tjerë që kanë jetuar ne epoka të turbullta krizash e dilemash: shfaqje-tërheqje-rishfaqje-sërish tërheqje-rishfaqje sërish.

Qysh në botimin e vëllimit të saj të pare me poezi “Duke kërkuar një shpresë”, Mimoza Erebara u shfaq si një poete e mirëfilltë, me një stil të vetin dhe e pa ndikuar prej askujt. Këtë ajo ka mundur që ta ruaj, e madje t’a evidentojë edhe më së shumti edhe në vëllimet e mëpasme “Klithëm dashurie” (1996), “Arsye e grisur” (1998) dhe “Paqe pa profet” (2012). Poezia e Erebarës është e thellë, intelektuale, shqetësuese, është brenga dhe dilema për ekzistencën, është rrugëtimi drejt vetvetes, sfida e njeriut që gjithnjë përpiqet të ndalë të keqen, dhunën, të tejkalojë të pamundurën. Poezia e saj kalon kufijtë dhe temat nacionale, duke u shndërruar vetvetishëm në një poezi universale.

“Kërkoj lotin, 

-rrëmoj në kockat e mia

Dhe aty e gjej thellë të tulatur”

RIGJETJE

“Përmbi Vdekjen,

Qëndron Dashuria,

Dhe mbi Dashurinë,

Shpresa,

Se një ditë

Do të Dashurojmë

Dhe s’do të Vdesim...!”

RRADHESA

Kjo filozofi krahas poezisë shoqëron edhe prozën e saj. Tregimet e saj rrokin një spektër të gjerë temash dhe vendesh, hapësirash gjeografike dhe religjionesh, çka i shohim të pasqyruara në vëllimet “Gabimisht dashuruar” (1998) dhe veçmas “Dry me qera” (2010), ku dallohet një shkallë më e vështirë kompozicionale dhe një përsosje më e lartë e stilit të autores. Tregime të tilla si: “Lotët nuk e dinë nga dalin”, “Ushëkryqi”, “Njerifatiim”, “I pakalluri”, “E pakoha”, “Një mëngjes si gjithë të tjerët”, “Kokëpreri Natan Zalter”, “Mallkimi”, etj., dëshmojnë jo vetëm për një njohje më të thellë të autores për temat që shkruan, por edhe për ndjeshmërinë e saj artistike. Brenda ngulfatjes që shoqëron situatat dhe personazhet, ndihet vibrimi i jetës, sfida ndaj vdekjes, gjithçkaje e çdokujt. Personazhet që Erebara na shpërfaq, mbajnë vulën e krijimit të saj dhe si të tillë ata mbeten të skalitur në kujtesë, secili brenda tipologjisë së vet. Gjithësecili është rob i botës së tij, mentalitetit, zakonit, të shkuarës dhe relitetit. Personazhet e Erebarës nuk moralizojnë, ata thjesht rrëfejnë vetveten brenda ngjarjeve që ndodhi në jetët e tyre.

Si pak autorë shqiptarë opusi letrar i Mimoza Erebarës përfshin edhe krijimtarinë në gjininë e përrallës. Përrallat e shkruara prej saj mund t’i quajmë edhe rrëfenja për çdo moshë. Jemi mësuar që përrallën ta kategorizojmë si gjini për të vegjël, por ashtu si edhe mjaft autorë të sukseshëm modern që kanë eksploruar në këtë gjini, edhe Erebara ua adreson atë edhe të rriturve. Në këtë zhanër, mbitë gjitha ajo spikat në romanin “Aventurat e 10x10 dhe Munuriro Kokëposhtit” (1995), për të cilin është nderuar me çmimin “Viktor Eftimiu”. Dy personazhet kryesore të këtij romani, të cilët ende në një vorbull ngjarjesh dhe situatash, janë të ndërtuar me mjeshtëri dhe në këtë rast jam në të njëjtin mendim me shkrimtarin Odhise Grillo, i cili në atë kohë shprehej se “këta dy personazhe qëndrojnë denjësisht në letërsi me orgjinalitetin e tyre”. 

Është vështirë që të gjesh një shkrimtar që brenda një harku kohor kaq të shkurtër të ketë sjellë një larmi kaq të madhe zhanresh, temash, ngjarjesh dhe karakteresh. Në laboratorin krijues të çdo shkrimtari ka gjithnjë vend dhe kohë për eksperimente, por kryesorja është që ato të jenë sa më të suksesshme. Mimoza Erebara është një prej tyre, e cila hyn në familjen e atyre shkrimtarëve dhe artistëve rebelë që krijojnë art të mirëfilltë, por që qëndrojnë të tërhequr larg mediave dhe zhurmës.

KLITON NESTURI